O grupie V4

Szczyt Prezydentów V4 | 2- 3 października 2019 r. | Zamek Lány HISTORIA V4WSPÓŁPRACA AKTUALNIE

Grupa Wyszehradzka powstała w wyniku starań państw Europy Środkowej o współpracę na wielu obszarach wspólnych interesów w ramach integracji ogólnoeuropejskiej. Czechy, Węgry, Polska i Słowacja zawsze stanowiły część jednej cywilizacji, podzielającej wartości kulturowe i intelektualne oraz wspólne korzenie tradycji religijnych, które pragną nadal utrzymywać i wzmacniać. Wszystkie państwa Grupy Wyszehradzkiej (V4) ubiegały się o członkowstwo w Unii Europejskiej. Swoją integrację z UE uważały za kolejny krok w procesie pokonywania sztucznych granic w Europie poprzez wzajemne wsparcie.

Cel ten osiągnęły 1 maja 2004 roku, kiedy to wszystkie stały się państwami członkowskimi UE.

Grupa V4 nie została stworzona jako alternatywa dla paneuropejskiej integracji, nie stara się też konkurować UE, NATO ani innym funkcjonalnym formom współpracy regionalnej. Jej działania w żadnym wypadku nie mają na celu izolowania lub osłabienia stosunków z pozostałymi państwami. Na odwrót, grupa stara się promować współpracę ze wszystkimi państwami, w szczególności z krajami ościennymi i jest zainteresowana demokratycznym rozwojem wszystkich części Europy.

Grupa V4 pragnie przyczynić się do budowy europejskiej architektury bezpieczeństwa opartej na skutecznej, funkcjonalnie uzupełniającej się i wzmacniającej współpracy oraz koordynacji między istniejącymi instytucjami europejskimi i transatlantyckimi.

Szczyt Prezydentów państw V4 odbywa się regularnie raz w roku a państwem goszczącym jest kraj, który aktualnie przewodniczy V4.

Historia V4

Deklaracja o współpracy między Czeską i Słowacką Republiką Federacyjną, Rzeczypospolitą Polską i Republiką Węgierską na drodze integracji europejskiej została podpisana na spotkaniu Prezydentów Czeskiej i Słowackiej Republiki Federacyjnej, Václava Havla, Rzeczypospolitej Polskiej, Lecha Wałęsy i Prezesa Rady Ministrów Republiki Węgierskiej, Józsefa Antala, w węgierskim Wyszehradzie w dniu 15 lutego 1991 roku. Dokument stał się podstawą do współpracy trzech, a po rozpadzie Czechosłowacji czterech państw Europy Środkowej, pod nazwą Grupa Wyszehradzka.

Po 1992 roku jednak współpraca w ramach Grupy Wyszehradzkiej ustała i została odnowiona w październiku 1998 r., m.in. także dzięki działalności Miloša Zemana, który był wówczas Prezesem Rady Ministrów RCz.

Szczyt Prezesów Rady Ministrów państw V4, Węgry, maj 1999 r. Od lewej: Viktor Orbán (HU), Jerzy Buzek (PL), [nieznana osoba], Mikuláš Dzurinda (SK), Miloš Zeman (CZ). Szczyt ten nawiązywał do „wznawiającego“ Szczytu Trójstronnego w październiku poprzedniego roku, na którym wznowiono działalność V4 i przeniósł Grupę Wyszehradzką z pola retoryki na pole przyjęcia programu praktycznej współpracy.
Zdjęcie: MTI/Soós Lajos

Szczyt Prezesów Rady Ministrów państw V4, Słowacja, Tatranská Javorina, grudzień 1999 r. Od lewej: Mikuláš Dzurinda (SK), Miloš Zeman (CZ), Viktor Orbán (HU), Jerzy Buzek (PL).
Zdjęcie: TASR

Szczyt Prezesów Rady Ministrów państw V4, Słowacja, Tatranská Javorina, grudzień 1999 r. Od lewej: Mikuláš Dzurinda (SK), Miloš Zeman (CZ), Viktor Orbán (HU), Jerzy Buzek (PL).
Zdjęcie: TASR

Prezesi Rady Ministrów państw V4 wznoszą toast po podpisaniu Umowy o powstaniu Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego. Czechy, Štiřín, 9 czerwiec 2000 r. Od lewej: Mikuláš Dzurinda (SK), Jerzy Buzek (PL), Viktor Orbán (HU), Miloš Zeman (CZ).
Zdjęcie: TASR

Aktualna współpraca V4

Potencjał V4 po przystąpieniu do UE

Przed przystąpieniem państw członkowskich V4 do Unii Europejskiej czeska prezydencja przy współpracy z partnerami opracowała treść dalszej współpracy V4, przyjętą na Szczecie Prezesów Rady Ministrów w Kroměříži w 2004 roku. Nawiązująca polska prezydencja w V4 po wstąpieniu do UE rozwiała obawy, czy dalsza współpraca Grupy Wyszehradzkiej będzie miała sens w nowych warunkach UE, która po przystąpieniu wyraźnie się rozrosła. Obecnie, na przykład, ma miejsce koordynacja wspólnego stanowiska państw V4 przed ważnymi negocjacjami w UE. Państwa V4 są bliskie nie tylko geograficznie, ale też historycznie i kulturowo i łączą je podobne interesy oraz wartości. Ważną rolę we wzmacnianiu wzajemnej współpracy odgrywa również Międzynarodowy Fundusz Wyszehradzki, założony w czerwcu 2000 roku, który wspiera finansowo głównie projekty w dziedzinie nauki i badań, współpracy transgranicznej, kultury, edukacji i wymiany młodzieży. W ramach wspólnej polityki obronnej i bezpieczeństwa UE działają również grupy bojowe V4 (V4 UE Battlegroup) liczące około 3 700 żołnierzy.

Współpraca Wyszehradzka nie jest w żaden sposób zinstytucjonalizowana, na płaszczyźnie politycznej działa na zasadzie regularnych spotkań jej przedstawicieli na różnych szczeblach – od Prezydentów i Prezesów Rady Ministrów przez ministrów spraw zagranicznych po grupy ekspertów. Raz w roku odbywa się oficjalny Szczyt Prezesów Rady Ministrów, w okresie między tymi Szczytami zawsze jedno z państw V4 sprawuje prezydencję. Praktyczną treścią współpracy w Grupie Wyszehradzkiej jest współpraca poszczególnych ministerstw, na szczeblu ministerialnym lub w formie współpracy wspólnych grup ekspertów. Poszczególne resorty same organizują spotkania w formacie wyszehradzkim zgodnie z ich bieżącymi potrzebami. Ciekawym rozszerzeniem współpracy jest format V4+, w którym są zapraszane dalsze kraje w zależności od konkretnego tematu. W 2018 roku na przykład był zrealizowany projekt V4+ Izrael skoncentrowany na start-ups i innowacjach. Pierwotny zamiar z lat dziewięćdziesiątym, aby rozszerzyć na stałe V4 o kolejne państwa z regionu, takie jak Słowenia lub Austria ostatecznie okazał się niemożliwy do realizacji, sprawdziła się jednak współpraca V4+ na konkretnych projektach.

Inne formaty współpracy regionalnej

Format współpracy V4 w ramach czeskiej polityki zagranicznej jest dalej uzupełniany i rozwijany przez inne rodzaje współpracy regionalnej, np.: Deklaracja sławkowska (RCz, Słowacja, Austria) lub Inicjatywa Trójmorza (3SI), której celem jest pomoc w ułatwieniu połączeń infrastrukturalnych między Bałtykiem, Morzem Czarnym i Adriatykiem w Europie Środkowej.